Posts

Posts uit 2013 weergeven

Op de wereld geworpen

Afbeelding
Hoe zou het voelen om geboren te worden zonder iemand in de buurt die om je geeft?

Sommige gevoelens kun je beter verwoorden... in het Duits.

De Duitse filosoof Martin Heidegger vond ooit het woord “Geworfenheit” uit. Letterlijk: het geworpen zijn (thrownness, in het Engels). Het is een perceptie van hoe de mens op aarde terechtkomt: we worden hier als het ware gegooid. We zijn hier plots, zonder te weten wat of hoe of waarom. Het is alsof je eensklaps neergekwakt wordt op deze planeet, verdwaasd rond je heen kijkt, en dan je eigen weg moet zoeken.

Gelukkig krijgen de meesten van ons van meet af aan heel wat steun, en valt dat in zekere zin nog mee met die "geworpenheid". We worden (tenminste in het westen) doorgaans geboren in comfortabele en hygiënische omstandigheden, we vinden ons omringd door de warmte van een gezin, maar bovenal: er is een moeder die het allerbeste met ons voorheeft en bij wie we ons van het eerste moment veilig voelen.

Hoewel Heidegger daar misschien …

Veggie rituelen: over kalkoenen en kerstkado’s

Afbeelding
Om vlees te eten moet je - voorlopig nog - dieren doden. Wanneer ik argumenteer dat tegenover dat doden van een dier eigenlijk alleen maar een heel tijdelijk smaakgenot staat, dan realiseer ik me zelf wel dat dat misschien een tikkeltje te kort door de bocht is. Smaak is - zeker hier bij ons in het westen - met verve de belangrijkste reden waarom mensen vlees eten. Maar er zijn er ook andere. En dat wil zeggen: er zijn ook andere zaken die mensen denken te zullen verliezen wanneer ze zouden ophouden met vlees eten.

Ik ga even voorbij aan de (volgens de Boerenbond zelfs “ongelooflijke”) voedingswaarde van vlees, aangezien ondertussen wel duidelijk is dat we vlees - of dierlijke producten in het algemeen - niet nodig hebben voor onze gezondheid. Onder de dingen die volgens sommige mensen mogelijks verloren zouden gaan wanneer we vlees uit ons menu en onze cultuur schrappen, zitten zaken als tradities, gezelligheid, symboliek en rituelen. Een van de auteurs die het soms heeft over de sym…

Plantaardige gastronomie: ze kunnen het!

Afbeelding
Ik eet graag. Wanneer ik op reis ga (vooral in de VS), krijg ik te horen dat ik op Facebook enkel foto’s zet van eten. Eten is een van mijn passies. Koken ook. Ik ga regelmatig uit eten, maar doorgaans zijn de plaatsen die ik bezoek van het eethuis-niveau. Dat komt niet alleen doordat alle vegetarische restaurants sowieso in die categorie zitten, maar ook omdat culinaire uitspattingen budgettair niet altijd evident zijn.
Helemaal maagd op het gebied van haute cuisine of gastronomie ben ik dan ook weer niet. Destijds, toen Frank Fol zijn restaurant Sire Pynnock in Leuven nog openhield, heb ik daar een paar keer geweldig lekker vegan gegeten. Eén keer heeft Frank me getrakteerd, en de andere keer werd ik getrakteerd door een journalist - het geld ik zo niet moest uitgeven, was ik daarna kwijt aan een taxi Leuven - Gent, nadat ik de laatste trein gemist had. Maar ik dwaal af.
Sire Pynnock dus, en een trapje lager, de gastronomische diners van EVA, in Avalon of in de Vegetarische Kookstu…

De valse romantiek van boer Jef

Afbeelding
Dierenrechtenorganisatie Bite Back heeft undercoverbeelden gemaakt in negen Vlaamse varkensbedrijven en het resultaat is niet fraai. Landbouworganisaties Boerenbond en ABS verdedigen zich als duivels in een wijwatervat: de beelden zouden misleidend zijn en een vertekend beeld geven van de varkenshouderij.

Laten we niet flauw doen: als je iets op televisie wil krijgen, moet je selecteren en monteren, en zet je de spots op een aantal in het oog springende zaken. Dat kan niet anders. Nochtans zouden de beelden van geplette biggen zelfs niet nodig moeten zijn. De dagelijkse werkelijkheid waarin deze dieren leven is ook zonder incidenten erg genoeg. Het gaat om korte levens waarin verveling, ongemak en stress de belangrijkste constanten zijn. Vervang in het filmpje van Bite Back de varkens door honden en je krijgt een idee van wat er eigenlijk aan de gang is.

Boerenbond en ABS hebben gelijk: verkeerde beeldvorming over de vleesproductie is een probleem. Maar in de omgekeerde zin. Als we üb…

Voedselverspilling en vleesvermindering in het Europees Parlement

Dinsdag was ik in het Europees parlement voor een meeting over duurzame voeding. Initiatiefnemer was Edward McMillan Scott, een van de vice presidents van het parlement. Hij introduceerde zijn assistente als een vegan, die hem overtuigd had om te stoppen met vlees te eten. Vervolgens had hij het over de dokter van het Europees Parlement, die verantwoordelijk is voor de gezondheid van 6.000 mensen daar: ook die brave man eet geen vlees. Ook een ex-Europees parlementslid in het publiek outte zich als vegetariër en ditto voor de persoon die naast mij zat en voor het European Heart Network werkt. In de korte presentaties, tenslotte, kwam vleesvermindering eveneens geregeld aan bod - onder andere in de speech van Duncan Williamson van WWF. En Janez Potocnik, eurocommissaris voor het milieu, ziet er helemaal een veggie uit, maar het kan zijn dat hij het niet durft zeggen.

Dus ‘t is niet dat het thema vleesvermindering/veggie afwezig is in deze hogere Europese kringen. Maar toch. Het belangr…

Thanksgiving en dankbaarheid

Gisteren was het in de Verenigde Staten Thanksgiving. Hier bij ons bestaat dat feest niet, en ergens is dat jammer, want eens stilstaan bij waar je dankbaar voor bent, is een mooi en nuttig gebaar.

Een van de vele zaken waar ik dankbaar voor ben, is voor de grote en steeds groeiende massa mensen die samen zonder ophouden ijveren voor de veggie zaak. Ik heb het geluk gehad vele activisten te mogen ontmoeten, zowel in Noord- en Zuid-Amerika, Azië als Europa. Geweldig is het, hoe je, waar je ook komt, mensen ontmoet die ijveren voor hetzelfde, die in hetzelfde geloven en helemaal met dezelfde dingen bezig zijn. Ik ben mensen tegengekomen die individueel actief zijn, mensen in grassroots clubjes, tot mensen met belangrijke functies in grote organisaties. Vaak zijn die mensen vrijwilligers, maar als ze betaald worden, werken ze hard voor een beperkt loon. Het zijn mensen die organiseren, die koken, die brieven schrijven, die protesteren, die websites onderhouden, geld inzamelen, schrijven,…

Veggie met sterren als wegbereider

Dit stuk verscheen in De Standaard van 7/11/2013
Gidsen zoals de Bib Gourmand gaan op zoek naar het betere restaurant waar je voor minder dan 35 euro kunt tafelen. In heel het landschap van vegetarische restaurants is echter nauwelijks een restaurant te vinden waar een hoofdgerecht meer dan 10 à 15 euro kost. Vegetarische restaurants zijn bijna allemaal opgevat als dagschotelrestaurants: je kunt er degelijk, lekker en betaalbaar eten, maar deze zaken hebben bijna per definitie niet de ambitie om op gastronomisch niveau te werken. Risico Enerzijds is dat een soort zelfbevestigende traditie geworden. Wanneer nieuwe vegetarische restaurants opengaan, wordt die dagschotelformule niet ter discussie gesteld. Ze werkt namelijk. Voorlopig is het nog een niche en dus gaat er – in een al niet gemakkelijk horecaklimaat – een groter risico gepaard met het openen van een meer gastronomisch vegetarisch restaurant. Misschien ontbreekt het de vegetarisch gezinde Vlaming ook nog aan ondernemingsgeest …

Voor één dag CEO van McDonald's

Op 21 oktober 2013 deed ik een “jobswitch” met McDonald’s. Een jobswitch - een geweldig initiatief van de organisatie Kauri - houdt in dat twee CEO’s voor één dag van werk verwisselen. Stephan De Brouwer, CEO van McDonald’s Belgium, vatte dus post op het EVA hoofdkwartier in Gent, terwijl ik diezelfde dag van start ging in hun kantoor in Diegem. Bedoeling is te leren van elkaar, in het bijzonder rond alles wat met duurzaamheid te maken heeft, want daarrond werkt Kauri.

Job Switch Day EVA - McDonald's from KAURI on Vimeo.


Mijn McDonald’s-dag begon met een presentatie aan en meeting met het management-team. Je krijgt als directeur van een relatief kleine vzw niet elke dag de kans om de vleesproblematiek te schetsen aan mensen in die positie. Mooi meegenomen dus, en volgens mij lang niet overbodig. Op de middag reed ik van Diegem naar Geel, samen met de verantwoordelijke communicatie, en hadden we lunch in de plaatselijke McD. Er was - jawel - een McVeggie voor mij. Die staat naar ‘t s…

Mona: een lekker stuk?

Afbeelding
Zeggen dat mensen vervreemd zijn van wat ze eten, is een open deur instampen. Voor geen enkel voedingsproduct gaat die vervreemding méér op dan voor vlees. We weten doorgaans niet waar onze biefstuk of kotelet vandaan komt, en we zien zelden het dier achter het vlees. Wanneer we vlees zien, zien we het dier niet. Wanneer we het levende dier zien, denken we niet aan vlees.
Toch kom je af en toe situaties tegen waar de link wél expliciet gemaakt wordt, en waar je niet alleen het levende dier ziet, maar ook informatie over het eten van dat dier. Hier een scene die ik tegenkwam op een kinderboerderij...


Dit varken, Mona, zat alleen in haar stal. Ze wou er duidelijk uit, maar ze genoot zichtbaar van de aandacht die ze van ons kreeg. Voor mij is ze geen ding, maar iemand. Iemand met behoeften en gevoelens. Maar naast haar hing een poster waarop uitgelegd werd welk deel van Mona we waarvoor gebruiken - niet alleen voor vlees, maar ook voor lijm, pillen en veel andere doeleinden. Het vreselij…

Geld verdienen om het weg te geven

Afbeelding
De lonen van topmanagers, bankdirecteurs, politici en anderen zijn tegenwoordig nogal een hot topic. Bonussen, premies en gouden handdrukken zijn al gauw het voorwerp van een redelijk plat-populistisch discours, waarbij termen als "profiteurs" en "zakkenvullers" schering en inslag zijn.
Ik heb zelf ook altijd vragen gehad bij hoe hoog het salaris van vele mensen wel is, maar ik denk dat er interessantere invalshoeken zijn om naar dit thema te kijken dan botweg iedereen die meer verdient dan jezelf te bombarderen tot harteloze egoïsten.

We leven momenteel sowieso in een maatschappij waar inkomensongelijkheid welig tiert - dat is een feit. Je hoort dat dat in dit systeem van vrije markt en vraag en aanbod gewoon niet anders kan. Laat ons dat even in het midden. Waarin ik geïnteresseerd ben is: als er dan toch zoveel verdiend wordt, wat moeten we doen met al dat geld?

Met geld kan je leuke dingen doen, niet alleen voor jezelf, maar ook voor anderen. Ik ben altijd gefa…

Veeteelt nog schadelijker voor klimaat dan gedacht

Het IPCC (het klimaatpanel van de VN) publiceerde heel onlangs haar langverwachte vijfde Assessment Report over de klimaatverandering. De bottom line die vooral in de media kwam, was dat we nu nog zekerder zijn dat wij mensen de belangrijkste oorzaak zijn van de klimaatverandering. Maar er stond nog iets anders in dat interessant is: het broeikasgas methaan (CH4) blijkt nog schadelijker dan gedacht. Een van de belangrijkste bronnen van methaanuitstoot in de atmosfeer zijn de befaamde maag- en darmgassen (de boeren en winden, zeg maar) van koeien, geiten en andere herkauwers. In hun pens wordt methaan geproduceerd door bacteria. Samen met CO2 en lachgas is methaan een van de gassen die, wanneer ze vrijkomen, de klimaatverandering in de hand werken door warmte in de atmosfeer van de aarde vast te houden. CO2 is zo’n beetje het standaardgas, en als we willen weten hoe schadelijk de andere gassen zijn wat betreft hun klimaatveranderende effect, dan vergelijken we met CO2. CO2 heeft een …

Shooting the messenger

Als wereldverbeteraars (ik gebruik die term nogal vaak, omdat hij redelijk duidelijk is) een boodschap willen verspreiden, dan is het verleidelijk en makkelijk om te denken dat het waarheidsgehalte en de dringendheid van die boodschap de belangrijkste factoren zijn voor de algemene verspreiding en aanvaarding ervan. Jammer genoeg is het uiteraard niet zo simpel. Ik heb hier al vaak geschreven en gesproken over het belang van de verpakking van zo'n boodschap. Hoe formuleer je je vraag, wat is precies je call for action (in het geval van vegetarische voeding kan dat iets zijn ergens  op de schaal van "doe mee aan Donderdag Veggiedag" tot "go vegan"), welke tools reik je aan, enzovoort.

Maar daarnaast is er nog een andere factor: de boodschapper zelf. Don't shoot the messenger, luidt het gezegde, maar nieuwe studies (verschenen in het European Journal of Social Psychology) wijzen erop dat dat precies is wat zovele mensen - die een deel van ons doelpubliek vorm…

De vier generaties vleesvervangers

Delhaize introduceerde vorige week nieuwe veggie producten van de Vegetarische Slager in haar gamma. De Vegetarische Slager staat hoofdzakelijk voor wat ik de vierde generatie vleesvervangers noem, of 4G. Even de generaties op een rijtje.

Als we het over "vleesvervanger" hebben, dan kan dat "vervangen" op twee dingen slaan: vervangen van de voedingsstoffen (eiwitten, b-vitamines, mineralen als ijzer en zink...) die in vlees zitten, of het vervangen van een aantal andere aspecten van vlees, zoals smaak, bite, vorm, enz.

1G: peulvruchten. De eerste generatie gaat om voedingsmiddelen (bonen, linzen, kikkererwten...) die vlees enkel nutritioneel (en dan nog gedeeltelijk) kunnen vervangen. In vele minder welstellende landen worden dergelijke producten nog heel vaak en door grote delen van de bevolking gegeten als eerste eiwitbron. Uiterlijk hebben deze producten natuurlijk niets met vlees te maken. Ze zijn ook geen volwaardige vervangers, want bieden op zich niet dezel…

Kweekvlees: Verder kijken dan onze vork lang is

Vandaag werd in Londen het eerste prototype van een kweekvleesburger voorgesteld aan de pers (zie ook De Standaard). Dat dit product nog lang geen commercialiseerbaar item is, belet niemand om heel uitgesproken meningen te hebben over de voor- en nadelen, en zelfs over het nut of de nutteloosheid van in vitro vlees.
Het is blijkbaar een onderwerp dat gevoelig ligt, en misschien nog meer onder vegetariërs. Toen de Amerikaanse dierenrechtenorganisatie Peta een lange tijd geleden een beloning van een miljoen dollar beloofde aan de eerste partij die een volwaardige, in smaak niet van het origineel te onderscheiden in vitro vleeslapje op de markt kon brengen, resulteerde dat blijkbaar in enorm veel interne discussies binnen de organisatie.

Ook onder de veggie enthousiastelingen alhier merk ik veel verdeeldheid over dit experiment (want dat is het momenteel nog steeds). De reacties vallen grosso modo onder te verdelen in drie categorieën: 1. geweldig; 2. interessant, maar niet voor mij; 3…

Een zen-gevoel bij het vissen?

Al enige tijd geleden (september 2012) stond in Knack een artikel over de opkomende populariteit van vissen ("de hengelsport") bij jongeren. De streamer van dat artikel luidde: "Ik hou van het zen-gevoel bij het vissen". Jongeren leiden een jachtig leven met heel veel prikkels, en de rust die ze vinden bij het vissen is welkom, zo klinkt het.

Dat snap ik wel, die nood aan rust. Maar wat voor een rust is het? Met "zen-gevoel" associeer ik stilte, rust, maar ook vrede. Die zie ik niet meteen in de "hengelsport", jammer genoeg. Hier en daar (of eigenlijk, overal) vind je dingen in onze maatschappij - bezigheden, voorwerpen, activiteiten, beroepen... whatever - waarbij de keerzijde van de medaille wordt doodgezwegen. Soms gaat het over dingen die helemaal worden opgehemeld. Vissen is er zo eentje. Lijkt op het eerste gezicht fantastisch, toch? Genieten van de natuur, de rust, het mooie weer, het gras... Wie kan daar nu iets tegen hebben?

Wel, de vi…

Kiezen voor optimisme

Afbeelding
"Optimisme is een morele plicht." Die bekende oneliner van Karl Popper, af en toe in de mond genomen door Guy Verhofstadt (doch dit terzijde), is een van mijn favoriete quotes. Een andere, daarbij nauw aansluitende, klinkt als volgt: of je nu gelooft of je iets kunt, of gelooft dat je iets niet kunt: in beide gevallen heb je wellicht gelijk. Doordenkertje :-)

De positieve kant van de dingen zien is een gewoonte die ik heb moeten aanleren - ze kwam niet van nature. Vroeger was ik eerder een zwartkijker. Maar ik weet niet hoeveel jaar geleden realiseerde ik me dat je niet alleen kan kiezen waar je op focust (op het positieve of op het negatieve bijvoorbeeld), maar dat die keuze ook een belangrijke impact heeft op je geluk, op je succes, op wat je doet in de wereld, op je energiepeil... Zo evident, maar toch... mocht iedereen dat constant in het achterhoofd houden (en ook ik kan het nog lang niet altijd), dan zou de wereld er wellicht heel anders uitzien.

Ik heb de indruk dat…

Zo vrij als een veggie

Wij mensen hebben een hoge drang naar vrijheid. We willen liefst zoveel mogelijk kunnen doen wat we willen, zonder restricties. De dames van Pussy Riot moeten kunnen zingen wat ze willen, Salman Rushdie moet kunnen schrijven wat ie wil. We willen de vrijheid om Sarkozy een "con" te noemen en de vrijheid om een nationale vlag te verbranden.

Natuurlijk zijn er grenzen en meningsverschillen daarover. De vrijheid om wapens te dragen in de VS wordt niet door iedereen als nastrevenswaardig gezien. Maar op het gebied van eten is vrijheid nog steeds koning. We willen vrij zijn om te eten wat we willen. Ik eet mijn biefstuk, jij eet je zeewier en je bonenprutje. Verplicht me zelfs niet om één dag vegetarisch te eten. Geen betutteling! Raak niet aan mijn keuzevrijheid. Zo gaat de redenering.

Ik ben de laatste om keuzevrijheid weg te nemen (ook op Donderdag willen we dat mensen nog steeds kunnen kiezen voor vlees), maar laat ons even eerlijk zijn daarover. Die keuzevrijheid is vaak v…

Wat eet je dan in godsnaam?

Het moet een van de meest gestelde vragen zijn aan vegetariërs (en a fortiori aan veganisten): "wat kan je dan eigenlijk nog eten?". In de ogen van elke doorwinterde veggie, of zelfs maar van een flexitarische amateurkok, is het een vreemde vraag, en mijn antwoord erop is steevast: ik ben er 100% zeker van dat ik een rijker arsenaal aan ingrediënten en producten in mijn keuken heb dan 99% van de omnivore Vlamingen. Waarom? Als je vlees en vis vermijdt, ga je automatische op zoek naar alternatieven. Je komt in biowinkels, Aziatische specialiteitszaken, bij Afrikaanse kruideniertjes en weet ik veel, waar je producten ontdekt die je nog nooit geproefd of in je kast gehad hebt. Je verbreedt je horizonten, wordt avontuurlijker, breidt je smakenpalet uit en gaat voorbij de kerktoren van aardappelen-vlees-bloemkool kijken.

Toch is de vraag niet zo verwonderlijk. Eigenlijk is ons deel van de wereld (West-Europa zeg maar) misschien wel de minst goede voedingsbodem voor vegetarisch et…

Liever een beetje vegetarisch dan helemaal niet

Dit stuk verscheen bij Kort en Bondig in De Standaard van 28/2/2013

De logica in ons discours over vlees en dierenwelzijn is ver te zoeken schreef Joyce Brekelmans (DS 26 februari) naar aanleiding van het aanzwellende paardenvleesschandaal.

Klopt als een bus. Onze relatie met dieren is heel paradoxaal. De hond ligt gezellig bij de haard, terwijl jaarlijks ruim vijf miljoen Belgische varkens in het donker wachten om kotelet te worden. Zelfs onze houding tegenover één diersoort is vaak inconsistent. Zo las ik ooit bij de zoekertjes: ‘Konijnen te koop. Als gezelschapsdieren of voor de diepvries'.

De voornaamste reden voor die wat kromme logica is dat we enorme belangen hebben bij het gebruik van dieren. We schakelen ze in voor alles. Jaarlijks eten we er wereldwijd zestig miljard op. We gebruiken ze voor entertainment, voor gezelschap, we maken er jassen en tassen van en we doen er proeven op.

Maar wie tot de conclusie is gekomen dat er iets schort aan onze behandeling van dieren, …

Veggie fundamentalisme

11 februari was ik even te gast bij Hautekiet op Radio 1 (herbeluister), waar we het hadden over het vegetarisch aanbod op restaurant, naar aanleiding van Dagen Zonder Vlees. Op een bepaald moment werd het commentaar van een luisteraar voorgelezen: naast de vleeseters die meedoen aan dagen zonder vlees, kunnen de vegetariërs misschien aangespoord worden om een dag wél vlees te eten, om zo een einde te helpen maken aan “het fundamentalisme”. Aldus die luisteraar.

Er was geen tijd om daarop te reageren op de radio, dus eventjes hier, in 't kort. Vegetariërs hoeven zich naar mijn bescheiden mening niet aangesproken te voelen wanneer anderen het hebben over fundamentalisme, fanatisme, of radicalisme. Als het je overtuiging is dat we dieren beter laten leven, of dat je geen producten van dierenleed wil eten, dan is er niets fundamentalistisch of radicaals aan om daar consequent in te zijn (en ik heb het hier over het dierenargument omdat dat eigenlijk het enige argument is om zo conseq…

Worden wij slimmer (en beter)?

Zoals in vorige post vermeld ga ik even verder door op Steven Pinkers The Better Angels of our Nature, het boek waarin betoogd wordt dat geweld op alle gebied verminderd is en dat we in de meest vredevolle eeuw ooit leven.

Een van de verklaringen die Pinker geeft voor deze positieve evolutie is de ontwikkeling van de rede en de intelligentie. Daarbij haalt hij het zogenaamde "Flynn effect" aan. Lees even Wikipedia's omschrijving van dat effect:

Het Flynn-effect is een verschijnsel in de psychodiagnostiek waarbij de gemiddelde score op intelligentietesten bij hernormering stijgt over de jaren heen (...) Een IQ test wordt in de regel genormeerd op een representatieve groep proefpersonen, waarbij het gemiddelde op 100 gesteld wordt. Berekent men enkele jaren later nieuwe normen, dan blijkt dat deze strenger worden: men moet meer vragen goed beantwoorden voor eenzelfde IQ score. Dit komt doordat de ruwe score (aantal goede antwoorden) van de nieuwe normgroep hoger ligt dan d…

Zijn we minder gewelddadig dan vroeger?

We leven in het meest vredevolle tijdperk ooit, en nooit werden er minder mensen gedood dan in de twintigste eeuw. Het klinkt - gegeven de wereldoorlogen, Stalin, Mao, en alle andere vrij recente dictators en genocides - nogal contra-intuitief, maar het is de these van Steven Pinkers The Better Angels of our Nature. Pinker voert daarvoor een massa statistieken en onderzoeken aan uit sociologie, archeologie, psychologie enzvoort. Het resultaat is een geweldig interessant en imposant werk van 850 tjokvolle pagina's.

Eerst en vooral: ik geloof Pinkers these. Ik geloof dat we erop vooruitgaan, als mensen. Ik geloof dat we steeds fijngevoeliger worden, dat ons morele apparaat evolueert, dat onze maatschappij verandert en verbetert dankzij wetten en regels die dingen verbieden die we niet ok vinden (en die we vroeger blijkbaar wel ok vonden). Ik besef tegelijkertijd dat dit (en Pinkers boek) op veel scepticisme of zelfs cynisme onthaald kan worden, en dat er veel "ja maars" op…