dinsdag 28 juni 2011

Kristl Strubbe (1): vlees en de overheid

Kristl Strubbe, OpenVLD schepen in Mechelen, en columniste in De Standaard, is zo ongeveer vegetariër, en de veggie "beweging" mag haar dus als een bondgenoot beschouwen. Alleen jammer dat ze over vegetarisch eten - waar ze, zo vermoeden we toch, met een goede reden voor kiest - zo'n vreemde dingen schrijft. Of dwingt iemand haar misschien om (bijna-)vegetariër te zijn? Je zou het haast denken. Naar aanleiding van een recente column van haar over vleesvervangers in De Standaard, even een reactie op haar schrijfsels in twee delen. Eerst op een oud stukje.

In een column van 18 oktober, schrijft ze:

Ik eet geen vlees. Ik doe dat omdat vlees eten niet gezond is en niet nodig. Ik heb geen overheidscampagne nodig gehad om die beslissing te nemen. Ik betwijfel ook of een bezorgde overheid mij tot die keuze had kunnen bewegen. Vlees eten is immers geen bedreiging voor de gezondheid van andere mensen.

Mja, maar wil dat volgens haar zeggen dat (hoge) vleesconsumptie geen sociaal-problematische kwestie is? Vreemd, hoe iemand die toch met deze zaken bezig blijkt te zijn, totaal voorbijgaat aan de hele sociale problematiek rond vlees. We ‘bedreigen’ met vlees eten elkaars fysieke gezondheid niet rechtstreeks (zoals bij roken wel het geval is), maar hoge vleesconsumptie is wel een bedreiging voor de planeet (de FAO noemt veeteelt de 1ste, 2de, of 3de belangrijkste oorzaak van elk groot milieuprobleem), is erg problematisch wat betreft de voedselvoorziening in de wereld, en - als we onze niet-menselijke medebewoners ook even mogen meenemen - de intensieve veeteelt is een ramp voor dieren. Bovendien nemen welvaartsziekten epidemiologische proporties aan en kosten ze de staat en de belastingbetaler hopen geld. Geen redenen voor een overheid om *iets* te proberen doen? Preventie, bijvoorbeeld?

Stel dan nog dat het effect van onze massale vleesconsumptie enkel onze eigen gezondheid betrof. Mevrouw Strubbe heeft nu eenmaal al de keuze gemaakt om gezond te eten, op eigen houtje. Niet iedereen is op dezelfde manier voldoende geinformeerd, heeft de discipline, het geld of andere nodige middelen. Wanneer sommige wetenschappers fastfood even verslavend noemen als heroïne (http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/2707143.stm), zou er dan geen reden kunnen zijn om toch iets minder voorzichtig te zijn met overheidscampagnes? Het antwoord van mevrouw Strubbe voelen we natuurlijk al van ver aankomen: ze heeft het niet zo voor paternalisme - de eeuwige dooddoener. Misschien ziet ze iets in libertair paternalisme?

In verband met een mogelijke vettaks schrijft ze:

Stel dat mijn overbuurman (...) arm is, en zich alleen een wekelijkse portie vette worst kan permitteren. En stel dat met een vettaks die worsten even duur worden als een kilo prinsessenbonen. Ik geef u op een blaadje dat die buurman niet opeens overschakelt op prinsessenbonen, maar gewoon wat minder worst koopt.

Klopt. Maar wat is precies het probleem met minder worst kopen? Men kan natuurlijk vrezen dat sommige mensen of bevolkingsgroepen dan plots te weinig zullen eten, maar aangezien er momenteel te veel dierlijke producten worden geconsumeerd, lijkt het risico eerder beperkt.

Geen vettaksen, zegt Strubbe. Wel gezonde voeding goedkoper maken. Dat klinkt natuurlijk veel sympathieker, en op het eerste gezicht ook efficiënter. Maar onderzoek stelt hier vragen bij. Het resultaat van een studie (The Influence of Taxes and Subsidies on Energy Purchased in an Experimental Purchasing Study, Epstein et all, 2010) die onderzocht wat de invloed was van ongezond voedsel belasten versus gezond voedsel goedkoper maken, kwam tot de conclusie dat het eerste efficiënter was om calorie-inname (denk globesitas) te reduceren. Het goedkoper maken van gezonde voeding leidde vooral tot een hogere energie-inname.

"Mij lijkt het evident dat je een overtuigde keuze voor gezond leven alleen zelf kan maken," zegt mevrouw Strubbe. Daar zijn we het met haar eens, maar we spreken hier toch niet over gezond voedsel door de strot rammen? Ik neem aan dat we met "overheidscampagnes" vooral sensibiliseringscampagnes bedoelen. Mensen sensibiliseren over wat gezond is en wat minder gezond is, lijkt u dat nutteloos?

Goed uitgevoerde overheidscampagnes zouden wel eens heel wat zoden aan de dijk kunnen zetten. Al is het maar als tegengewicht tegen het marketingapparaat van de voedingsproducenten die vooral massaal ongezonde voeding in de winkelrekken brengen (en neem het van me aan, daar zit véél meer geld dan bij de sector van de gezonde voeding).

zondag 12 juni 2011

Vegetarisme, gulzigheid en gsm's.

Wanneer vegetariërs of dierenactivisten geen of weinig begrip hebben voor hun omnivore medemens, die, tegen alle berichten over dierenleed, klimaatverandering, gezondheidsepidemies enzovoort in, toch lekker à volonté vlees blijft eten, dan ben ik soms even zo vrij om hen op een paar dingen te wijzen (en soms moet ik dat ook bij mezelf doen, want ik ben ook niet altijd vol begrip, mens die ik ben). Ten eerste vraag ik hen of ze zelf ooit vlees gegeten hebben. In mijn geval: heel lang en heel graag, en 't was heel moeilijk om te veranderen (zie twee posts geleden). Ten tweede stel ik hen voor om eens te kijken naar een gewoonte die ze willen veranderen, maar waar ze nog niet in geslaagd zijn. In mijn geval, bijvoorbeeld: minder eten.

Ik ben net terug van een vegan festival in Malaga. We verbleven een week in een hotel aan de kust, waar de workshops en lezingen doorgingen. Twee keer per dag was er een groot vegan buffet. Dat betekende als het ware twee keer per dag eten - voor de mensen die het kennen - van het Komkommertijdbuffet. Na de eerste paar maaltijden heb ik bij mezelf bijna elke keer gezegd: dit is decadent, deze keer ga ik minder eten. Vandaag ga ik niet bijscheppen. Vandaag niet én frieten én spaghetti (niet dat ik erop moet letten voor de lijn of zo, want ik ben een van die types die nooit een gram bijkomt of afvalt, hoeveel ik ook eet). Maar dat is nooit gelukt. Er is iets in mijn maag, in mijn tong, in mijn hoofd... dat sterker is dan mezelf. Geen idee hoe het verklaard moet worden, maar ik worstel ermee, ik slaag er niet in, en het helpt me om te snappen dat sommige vleeseters wel willen maar niet kunnen.

Da's een voorbeeld wat het fysieke-gustatieve aspect betreft. Er zijn er ook cognitieve. Net zoals vele, ook verstandige, omnivoren niet willen weten dat veel vlees consumeren de aarde en de dieren gevoelige schade toebrengt, wil ik bijvoorbeeld liever niets lezen of horen over de mogelijke schade van telefoneren met een gsm. Gewoon omdat ik mijn gsm (zeg nooit gsm tegen een smartphone, mijn ding doet alles, behalve frieten bakken) heel graag gebruik. Net zoals een vleeseter heel graag zijn biefstuk heeft. Cognitieve dissonantie heet het. En het is des mensen. Ik pleit schuldig. (en neen, ik kan u niet vertellen of die gsm nu wel of niet schadelijk is, omdat ik er nog steeds niet genoeg over willen lezen heb)

Maar geen reden tot wanhoop. Ik geloof dat het hart en de rede samen ooit zullen zegevieren. Bij mij en bij iedereen. Ondertussen: smakelijk.

Open brief aan Axl Peleman


Beste Axl,

Lang geleden, in 2004, hebben wij nog samengewerkt: je toen nog vegetarische hoofd prijkte - inclusief konijnentandjes - op een affiche voor ons vegetarische evenement V-day. Je was toen de enige echt overtuigde veggie BV. En ik bedoel wel degelijk écht overtuigd: in Humo liet je ooit eens noteren dat je een broodje waar vlees op gelegen had net zo min zou aanraken als een broodje dat met stront in contact geweest was. Vlees is stront, zo zei je toen. Ook in het interview dat ik destijds van je afnam, kwam je heel overtuigd over.

Ondertussen ben je al lang geen vegetariër meer. We lazen dat vorige week nog eens in de krant (GVA, 6/6/2011):

Vegetarisch eten bleek er na 15 jaar te veel aan te zijn. Niet genoeg tijd. (...)
"Vijftien jaar lang at ik geen vlees. Uit ideologische overwegingen. Maar sinds een jaar of zes heb ik het vegetarisme achter mij gelaten. Het is een gezonde levensstijl als je er veel tijd in steekt. Tijd die ik niet meer had, of er in ieder geval niet meer voor over had. Ik ben heel vaak onderweg. Op dagen dat ik moet optreden, wil ik wel eens een lekkere snelle snack. Wel, in een frituur vind je geen quorn en een lekkere vegetarische pitta ben ik ook nog niet tegengekomen. Zelfs thuis is het niet makkelijk om lekker vegetarisch te koken. Het vergt denkwerk, creativiteit en - alweer - tijd. Lekker koken begint bij goede basisingrediënten. Een heerlijk stuk vlees heeft niet veel nodig. Kort bakken, beetje mosterd, wat munt: heerlijk! Vleesvervangers als tofu of quorn bevatten op zich niet veel smaak. (...)"


Ongetwijfeld is vegetariër zijn vandaag nog een stuk moeilijker dan gewoon als omnivoor door het leven gaan. Onze maatschappij is nog niet helemaal ingesteld op mensen die geen vlees en vis willen eten. En als je je vaak moet verplaatsen en bij andere mensen moet eten wordt inderdaad het nog wat moeilijker.

Het is niet aan mij om te oordelen of jij wel of niet tijd hebt of moet maken voor lekker vegetarisch eten. Maar ik kan het natuurlijk wel jammer vinden dat je op deze manier nog minder mensen warm maakt voor duurzaam en diervriendelijk eten.

En er is de laatste jaren toch heel wat veranderd. Vegetarisch eten wordt hoe langer hoe makkelijker, en met een minimum aan creativiteit en één goed kookboek kom je een heel eind. En jawel, er zijn ondertussen al véél frituren waar je een vegetarisch alternatief kan krijgen.

Er lopen honderd duizenden vegetariërs rond die het wél doen, en daarbij zitten ook bekende mensen, zoals Moby, die zelfs veganist is, en die - zo vermoed ik - ook een druk leven heeft. Of Morrissey, dankzij wiens celebrity-impact de Lokerse Feesten een dag vleesvrij zijn (wereldnieuws zelfs).

Dus Axl, mogen wij van een weliswaar drukbezet maar toch nadenkend mens als jij een extra efforke verwachten? Als we je kunnen helpen met recepten, eetadressen, kooktips... je weet ons te vinden! Als je in Gent bent: ik trakteer een veggieburger in het beste frietkot van België.

woensdag 8 juni 2011

Vegetarische verbeelding

Ongeveer iedereen is tegen de wrede behandeling van dieren, en wil dat dieren een "goed" leven hebben. Maar tegelijkertijd doen de meeste mensen goed hun best om niet te moeten zien wat er in de wereld met dieren gebeurt. Vooral dan met de dieren die op ons bord belanden. Wanneer het daarover gaat - over vlees dus - zijn we meesters in het ontwikkelen van excuses, rationaliseren we alle ongemak weg, of kijken we gewoon de andere kant op. Ik kan het weten: ik realiseerde me rond mijn twaalfde dat het meer steek hield om vegetariër te zijn, maar was jammer genoeg een enorme liefhebber van vlees. Tien jaar lang heb ik eindeloos veel excuses gebruikt en ben ik erin geslaagd om mijn biefstuk te blijven eten. Tot ik, rond mijn 22ste, de discipline had om ermee te stoppen. En vanaf dan werd het een tweede natuur om geen vlees - en later ook geen dierlijke producten te eten.

De wereldwijde reactie op de beelden van het slachten van uit Australië geïmporteerde koeien in Indonesië, toont aan dat dierenleed ons niet koud laat. Meestal maar voor heel even, tot de volgende maaltijd. Dan is het weer tijd voor rationaliseren en excuses maken. Ik weet het, ik deed het tien jaar lang.

Maar net zoals ik de cognitieve dissonantie niet kon volhouden, konden ook vele anderen ze niet volhouden. En zullen nog veel meer anderen ze niet volhouden. En zal de mensheid als geheel ze niet volhouden. Het zal nog lang duren, maar ik twijfel er geen moment aan dat we ooit vol onbegrip naar deze tijd zullen terugkijken, en ons zullen afvragen hoe het mogelijk is geweest. Net zoals we dat nu doen over de slavernij of de holocaust. We zullen ons afvragen wat ons in godsnaam bezielde, en waarom het zolang geduurd heeft om tot inzicht te komen. We zullen lachen met de argumenten die zelfs de meest rationele en intelligente geesten gaven om de hedendaagse praktijken goed te praten. We zullen ons verbazen over de filosofische kronkels die gebruikt werden om het doden en eten van dieren te rechtvaardigen.

Om maar even aan te geven dat ik niet de enige gek ben die er zo over denkt: Jeremy Rifkin, niet direct de eerste de beste, schrijft in zijn laatste werk The Empathic Civilization

The extension of empathy to include all living beings is a significant milestone for the human race. While the animal rights movement is still nascent, it is a possbile harbinger of the coming Age of Empathy.

Allemaal utopie, zullen velen denken. Maar waarom eigenlijk? Als we de planeet niet opblazen en hier nog honderden, duizenden, tienduizenden jaren rondlopen, dan kan er vanalles gebeuren. Met onze moraal, met ons hoofd, met ons hart, met wat er op ons bord ligt. Tijd voor meer verbeelding!

Het ergste beroep

Na het zien van beelden van wrede toestanden in Indonesische slachthuizen, besloot de Australische regering de export van runderen naar hun nummer 1 exportland tijdelijk te staken. Indonesië neemt 60% van de runderen af van Australië. Een dappere beslissing dus.
Maar moeten we echt verbaasd zijn wanneer er in slachthuizen wreedheden gebeuren? Hoe je het ook draait of keert, op welke manier je het ook doet, dieren aan de lopende band slachten is niet alleen dieronwaardig, maar ook mensonwaardig. Bijna iedereen die vlees eet, speelt deze taak door aan een kleine groep mensen die dit vreselijke beroep dag in dag uit uitoefenen. Alleen al dit loutere feit doet tot nadenken stemmen over de praktijk van het vlees eten. (link)