maandag 30 april 2012

Kinderen vegetarisch opvoeden: brainwashing?

Het valt niet alle dagen voor dat een prentenboek voor kinderen voor controverse zorgt. Maar met een titel als Vegan is Love kan je (jammer genoeg) wel wat kritiek verwachten als auteur. Ruby Roth wordt ervan beschuldigd inhoud en beelden te brengen die niet geschikt zijn voor kinderen. Ze heeft het immers onder meer over… waar ons vlees vandaan komt.
Ik ga zeker akkoord dat je je boodschap altijd goed moet afstemmen op je publiek, en dat je in het geval van kinderen dubbel zo voorzichtig moet zijn. Niet alles is geschikt voor jonge lezers of kijkers. Maar ik geloof absoluut niet dat Roth over de schreef gaat, en vermoed dat er andere zaken zijn die de volwassen critici op de zenuwen werken. Wellicht gaat het niet zozeer om hoe de boodschap van vlees en dieren eten wordt verkocht aan kinderen, maar dat ie überhaupt wordt verkocht. Hoe dieren intensief gekweekt en vervolgens gedood worden voor ons voedsel kan je ongetwijfeld op een correcte en niet overdreven bloederige manier uitleggen aan kinderen van een zekere leeftijd. Moet kunnen. Of zoals Ruby Roth zelf het heel mooi zegt: als het te wreed is om erover te praten, dan is het zeker te wreed om op te eten.
In de context van dit boek, maar ook gewoon wanneer ouders hun kinderen vegetarisch opvoeden hoor je vaak al snel de term “brainwashing” opduiken. Vegetarische ouders zouden hun eigen ideologie en voorkeuren opleggen aan kinderen die daar überhaupt niet voor gekozen hebben, omdat ze nog niet oud genoeg zijn om er een bewuste beslissing over te maken. Ik heb serieuze bedenkingen bij deze argumentatie.
Als ouder kan je niet anders dan bepaalde keuzes voor je kinderen maken. Als je ze grootbrengt mét vlees, maak je ook een keuze. Het lijkt voor vele mensen misschien niet op een keuze, omdat vlees eten vandaag de norm is. Maar er zijn geen redenen, ook niet op het gebied van gezondheid, waarom dat zo moet zijn. Alle leeftijdsgroepen, inclusief baby’s en jonge kinderen, kunnen perfect gezond zijn met een evenwichtig vegetarisch of veganistisch voedingspatroon. Omgekeerd lijdt 1 op 3 kinderen in Europa ondertussen aan overgewicht. Dat is een rechtstreeks gevolg van dat normatieve voedingspatroon waarmee we hen grootbrengen. Er is dus geen enkele redenen om te argumenteren dat opvoeden-met-vlees meerderwaardig is aan opvoeden-zonder-vlees en dat we voor dat laatste extra argumenten zouden nodig hebben. Er zijn evenmin redenen om te argumenteren dat we een vegetarisch voedingspatroon maar in voege zouden mogen laten treden wanneer het kind daar op een bepaalde leeftijd zelf over beslist.
Overigens is mijn ervaring met vegetarische ouders (zelf heb ik geen kinderen) dat zij in de vegetarische opvoeding van hun kind niet overdreven fanatiek zijn: kinderen krijgen uiteraard een aantal boodschappen mee over waarom de ouders geen vlees eten, eten geen vlees thuis en krijgen geen vlees mee naar school enzovoort. Maar er wordt hen wel uitgelegd wat vlees is, dat andere mensen vlees eten, en vaak dat ze het kunnen proeven als ze willen. Jammer genoeg – zo leert ook mijn ervaring – moeten dergelijke ouders zich wel constant verdedigen en verantwoorden tegenover familie, vrienden, leraars, dokters enzovoort, voor een perfect te verantwoorden keuze.
Vlees eten is geen neutraal gegeven. De Amerikaanse psychologe Melanie Joy vond het problematisch dat er een term als vegetarisme bestaat, maar geen term voor de norm – wat erop wijst dat vegetarisme moet verklaard worden en de norm niet. Ze wijst erop dat er achter onze gewoonte van het achteloos consumeren van vlees wel degelijke een ideologie zit, en noemt die het carnisme.
Als we kiezen over hoe we kinderen grootbrengen, is de keuze dus niet tussen de “normale optie” (vlees geven) en de ideologische optie, maar tussen vegetarisme en carnisme. Wie op een objectieve manier probeert om van beide systemen de voor- en nadelen te analyseren, zou ook tot volgende conclusie kunnen komen: als je de wensen van je kind wil respecteren en het in vrijheid wil laten kiezen, dan houdt het meer steek om het kind vegetarisch op te voeden, het op de juiste leeftijd de nodige info te geven, en het dan te laten kiezen of het dieren wil eten of niet. Kan je dat doen op een neutrale objectieve manier, en het verhaal vertellen zonder dat je je kind daarbij beïnvloedt? Dat is misschien niet zo evident, maar anderzijds: wat vertellen ouders wanneer hun kinderen vlees eten spontaan in vraag stellen? Dat de dieren niet leden, dat ze hier speciaal voor gekweekt werden, of hoogstens “dat de wereld nu eenmaal zo in elkaar zit”. Neutrale info?