vrijdag 5 juni 2009

Rede versus ideologie

Van de vereniging BROK (Beweging voor Recht op vrijheid van Keuze) kreeg ik volgende mailtje:

'Net een artikel op onze site gezet dat jullie kan
interesseren: http://www.brok.be/nieuwsbrief0906.html#punt1
Samengevat: niet het veganisme is de oplossing, maar een beter evenwicht tussen landbouw en veeteelt waarbij alle aspecten met rede worden bekeken ipv door een ideologische bril .'


Deze keer gaan we 't niet hebben over die Vrijheid van Keuze, waarrond Brok zogezegd is opgericht (in werkelijkheid zijn zij eerder een vereniging die opkomt tegen de ideeën en acties van vooral GAIA en andere dierenorganisaties). We hebben het even over wat ze schrijven in dat mailtje: het contrast dat zij blijkbaar zien tussen hun "rede" en onze "ideologie".

Wat mij betreft kan men vegetarisme een ideologie noemen. Wikipedia (een Van Dale heb ik hier niet) definieert een ideologie als 'het geheel van ideeën over de mens, menselijke relaties en de inrichting van de samenleving.' Lijkt niets mis mee, toch? Wel, voor organisaties zoals Brok heeft een ideologie in deze context duidelijk een negatieve connotatie. Meer nog, een ideologie lijkt volgens wat ze hierboven schrijven bijna per definitie iets wat niet rationeel is.

Vegetarisme hoeft niet noodzakelijk een ideologie te zijn natuurlijk, het kan gewoon ook gaan om een manier van eten waarbij iemand ervoor kiest geen vlees te consumeren omdat... hij het niet lekker vindt. Weinig met ideologie te maken.

Maar even aangenomen dat - zoals inderdaad vaker het geval is - er meer achter zit. Mensen van Brok en consoorten hebben het hier natuurlijk vooral gemunt op de dierenrechtenidee (in de breedste zin van het woord) die erachter zit. De ecologische argumenten of de gezondheidsargumenten zullen ze wellicht vrij rationeel vinden (of ze ze juist vinden of niet, dat is een andere zaak).
Die dierenrechtenideologie moet - de wiki-definitie van ideologie volgend - iets zijn als: de idee dat de mens niet het recht heeft om dieren voor eender wat te gebruiken en dat we moeten streven naar een samenleving zonder (of met minimaal) gebruik van dieren (waarbij nog verder bepaald moet worden of specifieke gebruiken van dieren wel toegelaten kunnen zijn).

Begin je over het niet doden van dieren, dan voer je volgens Brok en anderen dus een ideologie in, die hoogstens een persoonlijke keuze kan zijn, die je niet kan opleggen, en die niet méér waard is dan een andere ideologie. Het is alsof die argumentatie (van het niet doden van dieren) iets aparts is, terwijl de ecologische of gezondheidsargumenten veel toegankelijker en verdraagbaar zijn.

Ik heb dat altijd vreemd gevonden. In tegenstelling tot wat Brok en anderen denken, is de dierenrechtenideologie, net zoals de "ideologie van het vegetarisme" gebaseerd op rationaliteit. En dan bedoel ik dat in de zin dat die ideologie het best strookt met andere stukken ideologie, common sense, algemeen aanvaarde zaken over het leven en de wereld. Dat "stroken" is belangrijk. Het gaat over consistentie. Het is niet makkelijk een moreel syteem op feiten te funderen, en je als je geen religie hebt kan je je blijven afvragen waarom goed beter is dan kwaad, enzovoort. Maar wat wél een hulpmiddel is om te bepalen of het morele-ideologische systeem dat je ontwikkeld hebt, is consistentie. Als het ene deel niet strookt met het andere, dan is dat een aanwijzing dat er iets vreemds aan de hand is.
't Is hier niet mijn bedoeling een hele argumentatie voor dierenrechten of vegetarisme op te bouwen - geen plaats en geen tijd voor - maar concreet komt het erop neer dat de betrachtingen van vegetarisme en dierenrechten volgens mij perfect te kaderen zijn in (consistent zijn met) het algemene aanvaardbare principe dat wij proberen om vermijdbaar kwaad te vermijden. Met de bewering dat wanneer we dieren doden om ze op te eten, we moeten zorgen voor een redelijk goed bestaan voor die dieren, is bijna iedereen akkoord (ook trekken weinigen de conclusies daaruit). Maar het gaat nog verder: bijna iedereen (psychopaten uitgezonderd?) zal het eens zijn met de stelling dat "leven", van gelijk welke aard, een zekere waarde heeft, en dat we leven niet zomaar, zonder reden, mogen beëindigen. Met andere (of eigenlijk dezelfde) woorden, willen we leven beëindigen, dan hebben we hebben daar een goede reden voor nodig. Volgens mij is het bevredigen van onze smaakpappillen geen voldoende reden om dierlijk leven te beeindigen, en ik denk dit laatste meer consistent is met de rest van ons gedachtengoed dan de bewering die zegt dat wij dieren mogen doden omdat we ze lekker vinden.

En tenslotte, wat ideologie versus rede betreft: ik ben het eens met Matthew Scully ergens in zijn boek Dominion (zie vorige posts): als iemand tegen meer rechten voor dieren en tegen vleesvermindering is, dan heeft die meestal een belang bij de status quo. Dat is in het geval van een organisatie als Brok, met landbouwers en bonthandelaars als aanhang, beslist zo. Geld verdienen zal ook wel iets rationeels zijn zeker? Ze mogen er trots op zijn.